2021'de Parfüm Dünyasında Yaşanan Sessiz Devrim: Bir Koku Ailesine "Oryantal" Yerine Neden Artık "Amber(imsi)" Diyoruz?

2020'li yılların başlarında parfüm raflarında, klasikleşmiş kokuların tanımlarında ve sektörün kapalı kapıları ardında büyük bir değişim yaşandı. Shalimar’dan Opium’a kadar, senelerce pek çok efsanevi parfümü tanımlamada kullandığımız büyüleyici kelime, "Oryantal", yavaş yavaş tarihe karıştı...

Peki ama neden? Yüzyıllık bir gelenek neden bir anda "hakaret" veya "eskimiş" olarak kabul edilmeye başlandı? Ve onun yerine gelen "Amber(li/imsi)" (Ambery) tanımı, sadece politik bir düzeltme miydi yoksa kokuyu daha mı iyi anlatıyordu? Nez dergisinin "Perfumery Disoriented" raporundan yola çıkarak, bu büyük değişimin perde arkasına bakmak istedim...

Kelimelerin Gücü: Coğrafya mı, Fantezi mi?

Parfüm terminolojisinde "Oryantal" kelimesi, uzun süre Doğu'nun gizemini, baharatlarını ve egzotizmini betimlemek için kullanıldı. Ancak sonraları özellikle İngilizce konuşulan dünyada (ABD ve İngiltere), bu terim sömürgeci bir geçmişin kalıntısı olarak görülmeye başlandı.

Amerika'da 2016 yılında "Oriental" kelimesinin federal yasalardan çıkarılması (özellikle insanları tanımlarken kullanılmasının yasaklanması), bu değişimin fitilini ateşledi. The Fragrance Foundation ve British Society of Perfumers gibi dev otoriteler, bu kelimenin artık "güncelliğini yitirmiş ve aşağılayıcı" olabileceğini belirterek yeni bir sınıflandırmaya gitme kararı aldı.

Fransa'da ise durum biraz daha karışıktı... Fransız parfümörler bu terimi ırkçı bir ifade olarak değil, daha çok bir "sanat akımı" veya "hayali bir coğrafya" (Baudelaire şiirleri veya Delacroix tabloları gibi) olarak görseler de, küresel baskı değişimi kaçınılmaz kıldı.

Neden "Amber" Daha Doğru Bir Tanım?

Bu değişimin en güzel yanı, sadece politik doğruculukla ilgili olmaması. Aslında "Amber" (veya Ambery), kokuyu teknik olarak "Oryantal"den çok daha iyi anlatıyor.

Neden mi? Çünkü "Oryantal" dediğimizde zihnimizde beliren o sıcak, pudralı ve sarmalayıcı koku, aslında çok somut bir kimyasal temele dayanıyor:

• Vanilya (Vanilin)

• Labdanum (Laden Reçinesi)

• Paçuli

• Baharatlar

  
  

Bu yapı taşları parfüm tarihinde "Ambre 83" olarak bilinen ünlü bir bazın temeli. François Coty’nin 1908’de yarattığı efsanevi Ambre Antique parfümü ise bu ailenin atasıdır.

Yani, bir parfüme "Oryantal" demek, onu hayali bir Doğu masalıyla (veya klişesiyle) tanımlamakken; "Amber" demek, onun koku profilini, içeriğini ve kimyasını tanımlamaktır. Biri belirsiz bir metafor, diğeri ise somut bir koku gerçeğidir.

Parfümseverler İçin Ne Değişiyor?

Aslında burnumuz için değişen bir şey yok; sevdiğimiz o sıcak, vanilyalı ve baharatlı parfümler hâlâ aynı. Ancak onları anlatırken kullandığımız dil artık daha şeffaf, daha teknik ve kültürel önyargılardan arınmış hale geliyor.

2020'lerin başlarında yaşanan bu değişim, parfüm dünyasının sadece güzel kokular üretmekle kalmayıp, içinde yaşadığımız çağın değerlerine ve hassasiyetlerine de ayak uydurduğunun da bir kanıtı.

Yani artık parfümleri "gizemli öteki" üzerinden değil, kendi özgün içerikleri olan "Amber" notaları üzerinden takdir etme zamanı.

Siz bu değişim hakkında ne düşünüyorsunuz? Klasik "Oryantal" ismine bağlı kalanlardan mısınız, yoksa "Amber" tanımını daha mı yerinde buluyorsunuz?